Vragen over waterstofwijk Erflanden

Het is logisch dat u vragen hebt over de plannen voor de waterstofwijk. Op deze pagina verzamelen we de vragen en antwoorden. Er zijn ook veel vragen waarop we nog geen antwoord hebben: hiervoor geldt dat we ze graag in samenspraak met u willen beantwoorden. Daar trekken we een jaar voor uit. We werken met werktafels waarin we diverse onderwerpen oppakken, van techniek tot participatie.

Om welke woningen gaat het in de aanvraag?

Over waterstof

Wat is waterstof?

Waterstof is een gas dat je kunt omzetten naar elektriciteit zonder CO2-uitstoot. Want het is gewoon gemaakt van water. Hoe dan? De scheikundige definitie van zuiver water bestaat uit twee delen: waterstof en zuurstof (H2O). Door middel van elektrolyse - simpel gezegd een proces waarbij je water onder stroom zet - kun je zuurstof en waterstof scheiden. Waterstof is een onschadelijk gas; het meest-voorkomende in het universum. Als je waterstof vervolgens weer in aanraking brengt met zuurstof, komt er heel veel energie vrij. Genoeg om een auto te laten rijden, een huis te verwarmen of een laptop op te laden. En dat allemaal zonder uitstoot, het enige restproduct is water. Wanneer je voor de elektrolyse alleen groene energie gebruikt, zoals wind- of zonne-energie, dan is waterstof CO2-neutraal. Dit wordt ook wel groene waterstof genoemd.
We gebruiken waterstof overigens al 200 jaar als stadsgas en in de industrie. Voordeel van waterstof is dat we het op kunnen slaan, in tegenstelling tot wind- en zonne-energie.

Waarom Erflanden

Waarom waterstof in Erflanden? 

Nederland moet van aardgas af. Er zijn verschillende manieren waarop dat kan, waaronder waterstof. Waterstof past juist bij deze wijk goed omdat opslag dichtbij kan en Noord-Nederland een goed waterstofnetwerk heeft. Verder kunnen we starten met toepassing in de nieuwbouw in Nijstad-Oost waarna we in Erflanden kunnen beginnen.

Wordt er eerst proefgedraaid in Nijstad-Oost voordat een vervolg in Erflanden komt? 

De eerste fase is het aansluiten van de nieuwbouwwoningen van Nijstad-Oost op waterstofgas.

Is in het plan voor de bouw van woningen in Nijstad-Oost gecontroleerd wat het effect is van de hoogspanningsmasten op de gezondheid en het welzijn van de bewoners? 

De afstand tussen de hoogspanningskabels en de rand van Nijstad-Oost is ruim 200 meter. Op deze afstand zijn geen gezondheidsklachten te verwachten. Zie ook rivm.nl/hoogspanningslijnen.

Blijft het huidige gasstation bestaan? 

De NAM-locatie blijft bestaan.

Waar komen de opslagtanks van waterstof? 

Het plan is om de waterstof opslag op/nabij het terrein van de Nam-locatie Ten Arlo te plaatsen.

Wordt de geluidswal die loopt tot de Zuidwoldigerweg doorgetrokken? 

De geluidswal wordt niet doorgetrokken. Nijstad-Oost wordt binnen kaders van de Wet geluidhinder gerealiseerd.

Besluitvorming 

Staat al vast dat Erflanden overstapt op waterstof? 

Nee, dat staat niet vast. We hebben een plan en we hebben geld om het uit te voeren. Die basis is van belang; anders heeft het namelijk geen zin om bewoners te vragen mee te doen. Ze hebben dan immers geen perspectief. Nu we weten dat het kan en dat we het kunnen betalen, willen we heel graag met de bewoners het plan verder uitwerken naar een concreet uitvoeringsprogramma waarbij per woning de werkzaamheden en de planning duidelijk zijn. Ons motto hierbij is Samen verzinnen, samen doen. Uiteindelijk nemen bewoners zelf een besluit over het al dan niet overgaan tot uitvoering van het plan.

Wat is het tijdspad van het omzetten van de woningen in Erflanden naar waterstof? 

In de periode tot de zomer van 2022 werken bewoners en gemeente de plannen verder uit. Onderdeel daarvan is om samen met de bewoners een planning te maken wanneer welk huis kan overgaan naar waterstof. Het idee is om de eerste fase te beginnen met de het overzetten van een klein aantal woningen en daarna met de kennis die dan is opgedaan in de volgende fase een groter aantal woningen om te zetten. De omzetting van de ongeveer 400 woningen zal 5 jaar duren. Omdat we in de zomerperiode de omzetting willen doen, zal de eerste fase van het omzetten de eerste woningen op z’n vroegst kunnen starten in de zomer van 2022. Ook de planning wordt samen met bewoners gemaakt.

Wat is de status van de bewonersraad? 

De bewonersraad is een onafhankelijke klankbordgroep, zonder juridische status. De bewonersraad gaat haar rol en invulling nog nader bepalen.

Kosten

Stel dat ik over wil gaan op waterstof, hoeveel geld ben ik dan kwijt? 

De ombouw naar waterstof is gratis voor bewoners van de Waterstofwijk. De kosten worden betaald uit de subsidie. Deze ombouw houdt in:

  • Een nieuwe cv-ketel, gasmeter en zo nodig leidingen
  • Vervanging van een aardgaskooktoestel door een vergelijkbaar kooktoestel met een inductiekookplaat
  • Een pannenset voor inductiekoken
  • Aanpassing van de meterkast voor inductiekoken
  • Vervanging van een eventuele sierhaard op aardgas door een vergelijkbaar apparaat

Wat ga ik betalen voor waterstof? 

Het uitgangspunt is dat je over een periode van 15 jaar voor waterstof niet meer gaat betalen dan voor aardgas. Deze afspraak wordt de komende maanden verder uitgewerkt in de werktafel Financiën, dus met een afvaardiging van de wijkbewoners.

Hoe is gegarandeerd dat de ombouw gratis is en dat de kosten over 15 jaar niet hoger worden dan voor aardgas? 

De werktafel Financiën – waarin ook wijkbewoners zitting hebben – houdt de vinger aan de pols bij de besteding van het subsidiebedrag. De overgang naar waterstof wordt volledig betaald uit de subsidie die het Rijk heeft gestort.
Het plan is om de overgang naar waterstof in fases op te knippen. Per fase kan een klein aantal huizen overgaan op waterstof. Voorafgaand aan de volgende fase wordt gekeken of er nog genoeg geld beschikbaar is voor de investering voor de volgende serie woningen. Als dat niet het geval is, wordt die fase niet uitgevoerd. Zo is vooraf duidelijk dat de overgang betaald kan worden en de kosten over 15 jaar niet oplopen voor de bewoners. Het kan wel betekenen dat er minder huizen dan gepland over kunnen gaan op waterstof.

Mijn woning en waterstof

Wat moet er in een woning in Erflanden gebeuren als je van aardgas naar waterstof gaat? 

Vervangen van: 

  • de gasmeter
  • de huidige Cv wordt door een nieuwe waterstof Cv-ketel
  • een eventuele siergashaard
  • het aardgaskooktoestel voor een inductiekooktoestel
  • de binnen gasleiding aanpassen (zo nodig)
  • de meterkast aanpassen om inductie koken mogelijk te maken (zo nodig)

Wat doe ik als mijn huidige ketel kapotgaat? 

Het komend jaar wordt met de bewoners toegewerkt naar een besluit. Het is nu dus nog niet duidelijk of de omzetting naar waterstof doorgaat. U heeft een aantal opties: repareren, een Cv-ketel huren of een nieuwe Cv-ketel aanschaffen. Ook zou u nu al de overstap kunne maken om van het aardgas af te gaan en uw woning verwarmen met een warmtepomp.

Ben ik verplicht om mee te werken? 

Nee. Overgaan op waterstof is een vrije keuze. Wel moet heel Nederland uiteindelijk van het aardgas af. Hier ligt een mooie kans om gratis over te gaan op groene waterstof.

Waarom wordt er gesproken over de huur van een ketel?

Omdat de ketel wordt betaald uit de subsidie is er geen sprake van huur. Wel gaat het bij ‘huur om een jaarlijkse bijdrage voor het onderhoud. Doelstelling hierachter is het zorgen voor zorgvuldig onderhoud en het ontzorgen van de bewoners bij ónderhoud. De mogelijke huur van de cv-ketel is nog een discussiepunt waarover in samenspraak met bewoners een keus gemaakt moet worden.

Kan waterstof gerealiseerd worden voor een enkele woning in een rij huizen? 

In theorie kan dat maar in de praktijk is het niet haalbaar om een enkel huis op waterstof te zetten. Er moet dan namelijk naast de aardgasleiding een aparte waterstofleiding worden aangelegd. Dat is te kostbaar. Juist het hergebruik van het bestaande aardgasnetwerk is aantrekkelijk omdat daar geen extra investering voor nodig is.

Ik heb net een nieuwe aardgasketel, wat gebeurt hiermee? Wat gebeurt er met alle bestaane cv-ketels, kookunits en ovens? 

Het idee nu is om een marktplaats op te zetten voor de buurt zodat nog bruikbare cv-ketels en andere apparatuur bij andere buurtbewoners kunnen worden geplaatst als die bijvoorbeeld een andere ketel nodig hebben in afwachting van de omzetting naar waterstof. Ook dit idee zal samen met de bewoners worden uitgewerkt de apparatuur is immers eigendom van de bewoners.

Als blijkt dat waterstof niet gaat werken, wat gebeurt er dan richting bewoners? 

Als niet zeker is dat het werkt, beginnen we er niet aan. Technisch is aangetoond dat het werkt.  Mocht het project toch om welke reden dan ook niet goed gaan dan worden de woningen weer teruggezet naar aardgas; dit wordt betaald uit het project.

Behoudt mijn huis zijn waarde als ik overstap op waterstof? 

Waterstof is een duurzame energievoorziening die bijdraagt aan de waardevastheid van uw woning. Wij verwachten geen waardedaling als gevolg van het toepassen van waterstof. Als er een niet voorziene waardedaling van de woning optreedt als gevolg van het toepassen van waterstof, gaan we in overleg met bewoners een oplossing bedenken.

Cv's moeten periodiek gecontroleerd worden. Wie gaat dit doen? 

Dit zal gebeuren door een gekwalificeerde installateur. Een van de ideeën is om een organisatie op te richten die verantwoordelijk wordt voor de ombouw naar waterstof en hierbij de bewoners ontzorgd. Die organisatie zal dan ook zorgen dat er gekwalificeerde installateurs worden in gezet bij  de ombouw naar waterstof en voor het periodiek onderhoud. Een ander idee is om de hele waterstof binnen installatie inclusief de leiding in eigendom over te dragen die organisatie De inwoners betalen dan een jaarlijks bijdrage voor onderhouden. Hiermee borgen we dat er sprake is van zorgvuldig periodiek onderhoud en ligt het risico voor extra onderhoud niet bij de bewoner. Hoe we het uiteindelijk gaan regelen bepalen we samen met de bewoners.

Hoe zorgt de leverancier van de waterstof dat de levering net zo betrouwbaar is als gaslevering? 

Uitgangspunt is dat de levering van waterstof net zo betrouwbaar is als aardgas; op deze basis maken we afspraken en treffen we maatregelen. Bijvoorbeeld de opslagvoorziening die gepland is op het NAM-terrein genoeg is voor 5 dagen in de koudste periode. In de tweede fase is er het plan de voor lokale waterstof productie op de NAM-locatie in combinatie met de externe aanvoer. Tussen 2026-2030 zal er naar verwachting een landelijk waterstof net liggen onder beheer en in eigendom van Gasunie waar Erflanden op kan worden aangesloten. Ook inzake onderbrekingsduur (bij aardgas enkele seconden) zorgen we dat waterstof net zo betrouwbaar is.

Veiligheid

Hoe veilig is de toepassing van waterstof in mijn woning? 

Uitgangspunt is dat het toepassen van waterstof in huis net zo veilig is als aardgas, anders beginnen we er niet aan.  Bij verbranding van aardgas komt koolmonoxide vrij en bij waterstof en is op dat punt veiliger dan aardgas. We werken met gerenommeerde partijen op dit gebied: RENDO, Netwerkbeheer Nederland, Gasunie, NAM, Veiligheidsregio Drenthe, partijen die de veiligheid hoog in het vaandel hebben zitten. Alle kennis die wordt opgedaan in de projecten en onderzoeken in Nederland en Europa ( b.v. het project van Stedin in Uithoorn, test op ENTRANCE van waterstofketels, leidingwerk, koppelingen en  gasmeter) wordt gebruikt voor een zorgvuldige en veilige toepassing van waterstof in de woning. In de woning worden alle apparaten voorzien van een Certificering/CE-keurmerk, afgegeven door een onafhankelijke partij zoals KIWA. Hiermee is de veiligheid geborgd. Ook worden de werkprotocollen aangepast aan waterstof en installateurs geschoold. Er zijn meerdere studies gedaan:

Zijn er meters om lekkages te detecteren? 

Ja. Bij het overzetten van een woning van aardgas naar waterstof worden de binnenleidingen getest op lekkages en zo nodig vervangen. Waterstof wordt overigens al tientallen jaren in de industrie gebruikt en er zijn in die tijd ook meetapparaten ontwikkeld waar monteurs van netbeheerders mee werken. Daarnaast kunnen er in de woningen waterstofdetectiemelders worden geplaatst. De koolmonoxidemelders die nu al op de markt zijn, kunnen ook waterstof detecteren.

Hoeveel waterstof in lucht mag er aanwezig zijn in een huis? 

We hanteren als norm dat minder dan 10% van de LEL (lower explosion limit) aanwezig mag zijn. Dat komt neer op 0,4 % bij waterstof. Bij aardgas is 10% LEL 0,56%. Waterstof is extreem vluchtig; daardoor zal niet snel een dergelijke concentratie ontstaan. En er kunnen aanvullende maatregelen genomen worden om het risico op concentratie bij eventuele lekkage verder te beperken. Bijvoorbeeld door extra ventilatie in de cv-ruimte en het plaatsen van waterstof detectiemelders.

Als er een waterstofleiding kapotgaat, hoe gaat de Veiligheidsregio hierop reageren? 

Netwerkbeheerder RENDO heeft, net als bij aardgas, een storingsprotocol voor waterstofgasleidingen, dat samen met de brandweer is opgesteld. In het protocol wordt aangegeven hoe te handelen bij een lekkage. Daarnaast wordt er regelmatig gezocht naar mogelijke lekkages. Er wordt een geurstof toegevoegd aan het waterstofgas zodat een lekkage ook te ruiken is. De geur zal hetzelfde zijn als bij aardgas. Het melden van een lekkage kan bij het storingsnummer van de RENDO. Daarnaast worden in het waterstofnetwerk diverse veiligheidsvoorzieningen ingebouwd, zoals een afsluiter om een leiding op afstand af te kunnen sluiten. De Veiligheidsregio is betrokken bij het ontwerp.

Bij verbranding van waterstof ontstaat waterdamp, dit is een broeikasgas. Zijn er waterdamp melders beschikbaar? 

De waterdamp die bij verbranding van waterstof ontstaat wordt naar buiten afgevoerd. En mocht er waterdamp binnen terecht komen dan brengt dit geen veiligheidsrisico met zich mee. Waterdamp noch waterstof zijn giftig. Bij de huidige aardgas CV-ketel wordt ook waterdamp gevormd, deze wordt via het bestaande rookgaskanaal afgevoerd.

Over de gevolgen van waterdamp bij verbranding van waterstofgas zegt het KNMI: ‘Wat doet waterdamp met het klimaat als bijproduct van de verbranding van fossiel en waterstofgas? Waterdamp is inderdaad het belangrijkste broeikasgas, zo’n 18 C van de 33 C natuurlijk broeikaseffect. Het waterdampgehalte van de atmosfeer wordt bepaald door de temperatuur. Studies laten zien dat boven het merendeel van het aardoppervlak de relatieve vochtigheid nagenoeg constant is. Een toename van de temperatuur levert zo 6,5% meer waterdamp per graad op. De levensduur van waterdamp is in de orde van een week. Door deze korte recycletijd reageert de hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer snel op de temperatuur. COen andere broeikasgassen zoals methaan en lachgas hebben een veel langere levensduur. Stijgingen in deze concentraties veroorzaken een verhoging van de temperatuur en daarmee als positieve feedback een stijging van het waterdampgehalte. Waterdamp versterkt de temperatuureffecten van langlevende broeikasgassen met ongeveer een factor 2.

Waterdampemissies (via verbranding fossiel en waterstof) op zich hebben nagenoeg geen invloed op klimaatverandering: een teveel in de atmosfeer met betrekking tot de temperatuur betekent dat er minder water verdampt, zodat het totale atmosferische gehalte op peil blijft. Waterdamp onttrekking uit de atmosfeer zou de verdamping stimuleren. Het netto-effect is dus marginaal. Anders gezegd: de temperatuur is bepalend voor de hoeveelheid waterdamp in de atmosfeer (niet andersom). Doordat de mens (kunstmatig) waterdamp aan de atmosfeer toevoegt zal er in de natuur minder water verdampen (70% van het aardoppervlak = water). De zinsnede “waterdam onttrekking” is hypothetisch bedoeld. Bovengenoemd proces werkt namelijk 2 kanten op. Stel dat de mens waterdamp uit de atmosfeer zou onttrekken, dan zou dit de natuurlijke verdamping stimuleren.

De werking van waterstof

Nederland moet van aardgas af. Waarom eigenlijk? 

Aardgas is een fossiele brandstof. Bij de verbranding komt er CO2 vrij. Wij stoten al honderden jaren zoveel CO2 uit dat de temperatuur op aarde op dit moment snel stijgt. Als we niks doen, stijgt de temperatuur deze eeuw waarschijnlijk met meer dan 3 graden. In 2050 moet Nederland helemaal gestopt zijn met het gebruik van aardgas.

Is de calorische waarde van waterstof gelijk aan die van gas? 

De calorische waarde van waterstof is lager dan die van aardgas per kubieke meter. Aardgas is 31,65 MJ/M3 en waterstof is 10,80 Mj/M3 en 120 MG/Kg als onderwaarde.

Als ik langer en meer waterstof dan aardgas moet verbranden om dezelfde temperatuur te krijgen, is het duurder. Klopt dat? 

Het duurt niet langer om de cv warm te krijgen. Er gaat wel bijna 3 keer zoveel gas per tijdseenheid doorheen. Voor de prijs wordt gekeken naar de calorische waarde. Uitgangspunt is dat je voor dezelfde hoeveelheid warmte met aardgas en waterstof hetzelfde betaalt. Doordat bij een waterstofketel meer water vrijkomt dan bij een cv-ketel is het rendement iets hoger. Van een aardgasketel is dat 107% en bij waterstof ketel is dat 114%.

Het omzetten van groene elektriciteit naar waterstof kost energie, klopt dat? 

Het klopt dat er sprake is van energieverlies bij het omzetten van elektriciteit naar waterstof. De waarde van waterstof zit in het feit dat je er duurzame elektriciteit langdurig in kan opslaan. Veel langer en veel goedkoper dan in een accu. Het is daarmee een belangrijke schakel in de energietransitie. Als de zon schijnt en het hard waait en er is een lage vraag naar elektriciteit, dan kan het omgezet worden naar waterstof.

Bij de omzetting van energie naar een andere ‘vorm’ gaat energie verloren. Dat gebeurt nu ook als we aardgas omzetten in stroom; daarmee verliezen we ruim 40% van de energie. Hetzelfde geldt voor warmtenetten: er gaat 20-30% verloren tijdens het energietransport.
We zullen ook gaan onderzoeken of we de restwarmte en zuurstof die vrijkomt bij de omzetting van elektriciteit naar waterstof nuttig kunnen gebruiken.

Klopt het dat bij het verbranden van waterstof ook CO2 vrijkomt? 

Bij verbranding komt alleen waterdamp vrij. Er is geen sprake van CO2 uitstoot.

Levering van waterstof gebeurt de eerste jaren met vrachtwagens. Wordt de CO2 hiervan ook in de case meegenomen? 

De reisafstand tussen Zuidwending (waar de groene waterstof in eerste instantie vandaan komt) en Hoogeveen is 62.8 km, heen en weer dus 125,6 km, bij verbruik van 1 op 5 van de truck is er dus 25 liter diesel nodig. Per liter is er 2,6 kg CO2 uitstoot wat het totale verbruik dus op 65,31 kg brengt. Ter vergelijking: 1 woonhuis stoot 2000 kG CO2 per jaar uit.

Waterstof wordt onder hogere druk dan gas gehouden. Worden de extra energiekosten hiervoor meegenomen in de case? 

De vrachtwagen (tube trailer) die de waterstof aanvoert heeft een druk van 300 bar. De druk in de opslagtank is 80 bar (een hoofdtransport aardgasleidingen heeft een druk van 60 bar), daarna gaat het naar het lokale net met een druk van 4 bar, en als laatste wordt de druk verlaagd naar 100 millibar (4 bar en 100 millibar is een vergelijkbare druk met aardgas). Alle kosten worden meegenomen in de business case.

Wat als de subsidie voor een elektrolyser niet vrijgegeven wordt? 

De electrolyser is onderdeel van de business case en is niet volledig afhankelijk van subsidie, alleen de onrendabele top moet worden gesubsidieerd.